Informacja o Krajowej Izbie Radców Prawnych

Samorząd radców prawnych powstał w 1982 roku, jednak zarówno charakter samorządu radcowskiego jak i uprawnienia i zadania stawiane przed radcami prawnymi uległy w tym czasie zasadniczym przeobrażeniom.

Zapoczątkowane w 1989 roku zmiany systemowe skutkowały koniecznością nowelizacji ustawy o radcach prawnych z 1982 roku.

W warunkach gospodarki rynkowej powstało ogromne, nowe jakościowo zapotrzebowanie na szeroko rozumiane usługi radców prawnych oraz zwiększenie pola ich działania.

W czasie IV Kadencji Sejm uchwalił Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej, której art. 17 ust. 1 ustanawia gwarancje dla samorządów reprezentujących zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.

Ustawa o radcach prawnych z 1982 roku, po siedmiu latach prac legislacyjnych prowadzonych przez Sejmy kolejnych kadencji, uległa zasadniczej i głębokiej nowelizacji. Dokonane zmiany w zakresie pełnomocnictwa w procesie cywilnym rozszerzyły kompetencje radców prawnych o możliwość występowania w roli pełnomocników nie tylko podmiotów gospodarczych, lecz także i osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej.

22 maja 1997 roku doszło do uchwalenia przez Sejm wielkiej nowelizacji ustawy o radcach prawnych.

KRRP podejmowała nieustanne działania dla poszerzenia ustawowego zakresu wykonywania zawodu. Występował z odpowiednimi sugestiami bądź wnioskami w procesie tworzenia prawa, jak i sprzeciwiała się projektowanym często ograniczeniom tego zakresu. Była to kontynuacja działań podejmowanych przez samorząd radców prawnych po wejściu w życie w 1997 r. wielkiej nowelizacji ustawy o radcach prawnych. Działania te doprowadziły do dzisiejszego stanu prawnego, w którym zakresy wykonywania zawodu przez radców prawnych i adwokatów pokrywają się w pełni, za wyjątkiem obron w sprawach o przestępstwa i przestępstwa karnoskarbowe. Należy też tu wspomnieć, że takie działania były prawie zawsze kontestowane przez adwokaturę.

Zasadnicze poszerzenie zakresu wykonywania zawodu nastąpiło nowelą do ustawy o radcach prawnych z maja 2005 r. – którą zmieniono art. 4 i skreślono ust. 2 w art. 8. W następstwie tego samorząd radców uzyskał dostęp do spraw rodzinnych i opiekuńczych, a także usunięto ograniczenia w świadczeniu pomocy prawnej osobom fizycznym niebędącym przedsiębiorcami. Poszerzono również zakres naszego występowania w charakterze pełnomocników w postępowaniu karnym. Wobec praktyki wielu sądów żądających dalszego składania przez radców prawnych bezprzedmiotowych już oświadczeń o niepozostawaniu w stosunku pracy podjęliśmy działania dla wykreślenia z k.p.c. art. 89 § 3, jak i z ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 37 § Wielokrotnie ponawiane wstąpienia do Ministra Sprawiedliwości i przewodniczących odpowiednich komisji sejmowych doprowadziły do skreślenia tych przepisów.

Nie nastąpiło jednak wykreślenie § 2 i § 3 w art. 88 k.p.k., co byłoby oczywistą konsekwencją zmiany w art. 4 naszej ustawy. Nasze stanowisko, iż w tej kolizji ustaw należy dać pierwszeństwo ustawie o ustroju zawodu, określającej przecież zakres jego wykonywania, nie spotkało się z poparciem Sądu Najwyższego, który w uchwale „siódemki” uznał, iż tutaj pierwszeństwo mają ograniczenia wynikające z k.p.k. (taki sam problem został inaczej rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy w roku 1997 w odniesieniu do k.p.c.). Po tej uchwale podjęliśmy kilkakrotnie działania, by doprowadzić do w/w skreślenia – dotąd bezskutecznie. W tym zakresie uzyskaliśmy poparcie Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, która wystąpiła z argumentacją, iż poszerzenie zakresu uprawnień radcy prawnego w postępowaniu karnym sprzyja dostępności do pomocy prawnej.
Radca prawny na równi z adwokatem może być:
- pełnomocnikiem w postępowaniu przed sejmową komisją śledczą (ustawa z 2005 r.);
- obrońcą obwinionego w postępowaniu o naruszenie dyscypliny budżetowej (ustawa z 2005 r.);
- nadal obrońcą w postępowaniu o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych. Tutaj rządowy projekt zmiany ustawy pozbawiał nas tych uprawnień, a nasze wystąpienie spowodowało odstąpienie od tego ograniczenia. Doprowadziliśmy ponadto do usunięcia z projektu niekorzystnego przepisu o odpowiedzialności przedsiębiorcy (też radcy prawnego), który bezpośrednio działał z obwinionym podmiotem zbiorowym;
- obrońcą w sprawach o wykroczenia skarbowe (ustawa z 2005 r.). Tutaj również występowaliśmy o poszerzenie przymusu adwokacko-radcowskiego na wznowienie postępowania;
Niezrozumiały sprzeciw adwokatury spowodował, że dokonane w 2007 r. zmiany w naszej ustawie i Prawie o adwokaturze przewidują, iż radca prawny nie może być obrońcą adwokata w postępowaniu dyscyplinarnym, zaś adwokat może być obrońcą radcy prawnego.
KRRP w wystąpieniu do Rzecznika Praw Obywatelskich zajęła stanowisko, iż radca prawny może reprezentować klienta w sprawie przeciwko innemu radcy prawnemu.
KRRP podjęła prace nad nowym modelem aplikacji radcowskiej. Zmiany dotyczyć będą zakresu rzeczowego i czasowego zajęć. Wprowadzone zostaną nowe formy kształcenia, zajęcia teoretyczne będą dostarczały w większym zakresie wiedzy niezbędnej w praktyce. Aplikanci będą uczyć się negocjacji, mediacji, podstaw zarządzania i marketingu w zakresie prowadzenia kancelarii. Nastąpi także zmiana zasad sprawowania patronatu, w celu silniejszego powiązania aplikanta z patronem.

Nowy regulamin aplikacji powinien być przyjęty przez KRRP we grudniu tego roku.